Lieve lezers,

Iets later dan jullie van mij gewend zijn, deel ik deze blog. De reden? Soundos El Ahmadi, een echte heldin, was afgelopen vrijdag te gast in de Vlaamse talkshow ‘De Afspraak’. Ik wilde hier aandacht aan besteden, uit respect voor haar lef en in haar geval was het een goed soort lef. Voor wie het fragment nog niet gezien heeft: het is de moeite waard om terug te kijken.

Jellyfish alert

Voordat we bij het inmiddels beroemde stuk uit het fragment komen, wil ik eerst stilstaan bij het begin van het gesprek. Hier viel mij al iets op aan de houding van Bart Schols tegenover Soundos, iets wat ik onprettig vond. Het begon vrijwel direct. Soundos noemt zichzelf in haar theatershow de beste cabaretier van de hele wereld. Bart reageert: “Ik wilde zeggen, bedoel je Nederland?” (jellyfish) Vervolgens: “Maak je eerst graag nog wat reclame of kunnen we beginnen?” (jellyfish) Daarna: “Je begint aan ronde twee van je ronde van Vlaanderen met je theatershow, want je hebt vorig jaar ook al gespeeld.” Soundos verduidelijkt: “Ik heb zes shows, twee seizoenen. Dit is mijn zesde show. Binnen drie weken heb ik 35.000 kaartjes verkocht.” Bart: “Dank je wel, Erik van Loon.” (jellyfish)

21 keer onderbroken in 2 minuten

Wanneer Soundos spreekt over femicide en de onveiligheid voor vrouwen en statistieken, onderbreekt Bart haar binnen een tijdsbestek van 2 minuten 21 keer. 21 keer. Toen ben ik gestopt met tellen, maar het is zó onfatsoenlijk. Überhaupt al: je onderbreekt mensen niet wanneer zij spreken, maar al helemaal niet bij een dergelijk beladen en pijnlijk onderwerp, iets dat eerbied en respect verdient. Het zou hetzelfde zijn als ik bijvoorbeeld pretendeer iets te kunnen zeggen over hoe het is om homoseksueel te zijn in Nederland als heteroseksuele vrouw. Waanzin. Bart houdt gewoon je mond, luister en stel constructieve vragen gericht op de oplossing. 21 keer onderbroken in 2 minuten, chapeau Bart!

“Mag ik het eerst aan de andere vrouwen vragen?” Zijn eerste(!) reactie op de indrukwekkende cijfers is puur gericht op bagatelliseren. Het opvallendste: hij wil het aan andere vrouwen aan tafel vragen. Dit is geen vrouwenprobleem, het is een mannenprobleem.

We hebben het over femicide. Barts reactie: “Nee, we hebben het over de openbare ruimte.” Hoezo Bart? Femicide gebeurt ook in de openbare ruimte, maar wat is je doel van deze reactie? Eigenlijk is zijn patroon gedurende het gehele gesprek consequent hetzelfde en ik herken dit in gesprekken met mannen over dit onderwerp en nee gelukkig zeker niet alle mannen.

Om de statistieken kan Bart niet heen, dus gooit hij het over een andere boeg: “Vind je dat vandaag de dag, als je als man of vrouw buitenkomt, het maakt niet uit. (Maakt. Dus. Wél. Uit. Bart.) Moet je met een gevoel van onveiligheid naar buiten stappen, vind je?”

Luisteren naar elkaars realiteit, daar gaat het om. Ook al herken je het zelf niet, betekent dat niet dat het niet aan de hand is.

Mijn punt: Bart toont nergens tijdens het gehele interview erkenning, empathie of respect voor Soundos. Hij grijpt werkelijk élke gelegenheid aan om haar succes en woorden te bagatelliseren of tegen te spreken. Het was tenenkrommend. Je zag het ook aan zijn lichaamshouding: ongemakkelijk, en hij maakt zich groot en breed om zich te beschermen tegen Soundos die geen spaan van hem heel laat. Wat doe je met een vrouw die luidruchtig en zelfverzekerd is en verbaal jouw meerdere blijkt? Totale paniek. Hij perst er met moeite een sarcastische, brede glimlach uit. Over fake news gesproken, daar was niks echts aan.

Pas aan het einde realiseerde hij zich vermoedelijk wat er gebeurde. Zijn toon werd milder, vriendelijker, maar dat was pas in de laatste twee minuten. Shout out naar een andere man aan tafel, Jonathan Holslag, die wél erkenning gaf. Hij luisterde, ook al begreep hij niet alles, en stelde constructieve vragen: wat kunnen wij mannen doen om het veiliger te maken? Er was ook nog een andere man aan tafel die zijn lippen stijf op elkaar hield. Zwijgen is ook een reactie; zijn lichaamstaal sprak overigens boekdelen. Zijn handen over elkaar, achteroverleunend en een ongemakkelijke glimlach. Hij leek duidelijk niet gecharmeerd van zoveel zelfvertrouwen en de uitgesproken mening van Soundos.

Mannen, wat kunnen jullie doen?

Stop. Met. Zwijgen. Of bagatelliseren. De geschiedenis leert ons dat het grootste gevaar niet ligt bij de daders, maar bij de zwijgende meerderheid die toekijkt. Op LinkedIn zie ik tot mijn ergernis dat vrijwel altijd vrouwen berichten plaatsen over femicide of onveiligheid op straat, en vrijwel geen enkele man zich publiekelijk uitspreekt. Dit impliceert dat het een vrouwenprobleem is, terwijl de verantwoordelijkheid bij de daders ligt en in 95% van de gevallen bij mannen.

Ook de reacties laten hetzelfde patroon zien. De meeste mannen zwijgen en wie wel iets zegt, probeert cijfers te relativeren of plaatst zichzelf in de slachtofferrol. Bart deed dat ook door achteraf op Instagram te posten dat een witte man zich blijkbaar niet mag mengen in discussies over vrouwveiligheid. De focus verschuift van een ernstig probleem voor alle vrouwen naar het ongemak van de individuele man.

Lieve mannen, luister. Erkennen dat vrouwen onveilig zijn en dat mannen hier in grote mate verantwoordelijk voor zijn, maakt je niet tot dader! Sterker nog, het is nodig. Alleen door erkenning kunnen we werken aan een vrouwvriendelijkere samenleving. Zolang het probleem stilgezwegen wordt, blijft het bestaan.

Doodvermoeiend blijft het nadenken over veilig thuiskomen

Ik ben het zo zat om altijd na te moeten denken over mijn veiligheid. Soms wil ik het liefste gewoon naar huis fietsen in het donker, maar neem toch een dure taxi omdat het onverantwoord voelt. Niet zelden hoor je: “Waarom fietste zij daar alleen?” Alsof het slachtoffer verantwoordelijk is in plaats van de dader.

Gistermiddag nog, ik ging wandelen met een vriendin op de Hoge Veluwe. We gingen vroeger dan mij uitkwam, omdat de zon snel ondergaat. Stel dat we verdwalen en het donker begint te worden? In de winter kies ik een aangepaste wandelroutes met mijn hond Jack na het eten, want het is al donker. Soms voelt het ongemakkelijk om langs bossen en struiken te lopen waar ik geen mensen tegenkom. Dan doe ik alsof ik aan het bellen ben, deel mijn locatie met vriendinnen. Mijn bonusmoeder wacht tot ik veilig in de auto zit, ook al is het koud. Tegenwoordig toeter ik even als ik veilig in de auto zit met de deur op slot. Het is gewoon gedoe dat hoort bij veiligheid.

Laten we ons blijven uitspreken, en vooral mannen. Denk aan je vrouw, vriendin, moeder, zus of dochter. Hopelijk wil je een veilige wereld voor alle vrouwen, ook voor hen die je niet kent. Het probleem ontkennen maakt het niet minder waar. Erkennen maakt je geen dader, maar een belangrijke medestander en in mijn ogen een held in deze tijd waarin dit nog niet vanzelfsprekend is.